Categorie: Toespraak v/d maand

Bovenaan: 
Tijdens mijn  trip naar Californië in juni 2004, werd ik met reismaatje Loida gefotografeerd in La Jolla, langs de kust van de Pacific, op 17 km afstand van het Salk Institute. Had ik dat toen maar geweten…  

^{✏️ _{NOTITIE bij In het beseffen ligt de kracht, Huissen, december 2000.}}

“Waarom hebben wij kunstenaars nodig, dat kun je jezelf ook wel eens afvragen. Dat komt omdat we een beetje dood zijn, want anders zouden we vanzelf een heleboel opmerken en dat zou ons gelukkig maken. En we zouden ontroerd zijn en we zouden onszelf vergeten kunnen. Dat moeten we nu via een omweg, doordat er kunstwerken geschapen worden. Ik ben heel blij dat die er zijn, hoor, daar niet van, ik geniet er zelfs van. Maar toch.”
Maarten Houtman, In het beseffen ligt de kracht, Huissen, december 2000.

Spirit in the Architecture of Louis Kahn
John Lobell
Shambala, Boulder1979

“All material in nature, the mountain and the stream and the air and we, are made of Light which has been spent, and this crumpled mass called material casts a shadow, and the shadow belongs to Light.”

In 1959 benaderde Jonas Salk, de man die het vaccin voor polio had ontdekt, Louis I. Kahn met een project. De stad San Diego, Californië, had hem een pittoreske plek in La Jolla langs de Pacifische kust geschonken, waar Salk van plan was een biologisch onderzoekscentrum op te richten en te bouwen. Salk, wiens vaccin al een diepgaande impact had gehad op de preventie van de ziekte, was onvermurwbaar dat het ontwerp voor deze nieuwe faciliteit de implicaties van de wetenschappen voor de mensheid moest onderzoeken. Hij had ook een bredere, zo niet minder diepgaande, richtlijn voor zijn gekozen architect: “een faciliteit creëren die een bezoek van Picasso waardig is”. Het resultaat was het Salk Institute, een faciliteit die werd geprezen om zowel zijn functionaliteit als zijn opvallende esthetiek – en de manier waarop elk de ander ondersteunt.

Stilte en Licht

”Inspiratie is het gevoel van een nieuw begin, de drempel waar Stilte en Licht elkaar ontmoeten. Stilte, het onmeetbare, het verlangen om te zijn, het verlangen om uit te drukken, de bron van nieuwe behoefte, ontmoet Licht, het meetbare, de gever van alle aanwezigheid, door wil, door wet, de maatstaf van reeds bestaande dingen, als een drempel die inspiratie is, het heiligdom van de kunst, de Schatkamer van de Schaduw.
De kunstenaar biedt zijn werk aan zijn kunst aan in het heiligdom van alle expressie, dat ik graag de ‘Schatkamer van de Schaduw’ noem, gelegen in die ambiance: Licht naar Stilte, Stilte naar Licht. Licht, de gever van aanwezigheid, werpt zijn schaduw, die toebehoort aan Licht. Wat gemaakt is, behoort toe aan Licht en aan Verlangen.” 
Louis I. Kahn

_Hein

Het is heel wonderlijk dat je in die lange geschiedenis van Zen en wat ervan opgetekend is of oraal doorgegeven, nergens vindt hoe je lichaam, als je er aandacht aan geeft, elke dag opnieuw doorstroomd kan worden van de oerenergie, en hoe een heleboel weggewassen wordt wat zich vastgezet heeft.
Er zijn een heleboel haiku’s verschenen, maar die beschrijven eigenlijk opnieuw alleen de uiting, dat als je zo doorstroomd raakt, je veel meer ziet, veel meer opmerkt. Dat je op een bepaalde manier gelukkiger bent, terwijl je tevens voortdurend beseft hoe het steeds op de rand is van een blijvende onbalans, doordat we te weinig aandacht hebben voor alles wat ons omringt, onszelf incluis.
Alleen de taoïstische meesters, waarvan ik nu langzamerhand een vrij groot aantal geschriften gelezen heb, verwijzen ernaar. Verwijzen naar dat manco van onszelf, dat we die oerenergie eigenlijk nauwelijks toelaten. En dat betekent dat we verhard buiten de stroom staan.

Ik heb me afgevraagd waarom het zo moeilijk is om in dit alles door te dringen, in dat nauwelijks meer in evenwicht zijn. Waarom we dat vergeten zijn.
De enkele groeperingen, ook in China destijds, die zich hierin verdiept hebben, zijn vervolgd. En in het Midden Oosten zijn de Soefi’s zelfs gestenigd vanwege hun onderzoek. Ik heb me afgevraagd of dat een betekenis heeft dat dat allemaal gebeurd is, en dat wij nu, vandaag, nog maar via enkele uitingen ervan kennis kunnen nemen – en dan vaak toch een beetje verdraaid, niet met opzet, maar toch wel verdraaid.
Ik moet daarbij ook denken aan dat merkwaardige feit dat al degenen die zich, bijvoorbeeld in India, het land van de wijsheid, tegen het kastenstelsel gekeerd hebben, nog wel niet vergeten zijn – Boeddha is er een van, Gandhi is er ook een van – maar toch eigenlijk geleidelijk aan weer naar de achtergrond gedrongen worden door zoiets als het kastenstelsel. Want het kastenstelsel is nog altijd oppermachtig in India.

In het beseffen ligt de kracht
_{Huissen, december 2000, zondag}

One truth

all the same
what has been found and written,
what has been taught,
all the same, all the same.

the same game,
we’ve been playing the same game,
since the beginning the same game,
all the same; the truth
all the same; all the same.

all the same, all the same,
what has been found, all the same.
know yourself, that’s the power.
look at yourself, watch your breath,
that’s the wisdom,
that’s all that has been found,
by the children of adam, 
since the garden of eden.
we are breath, but nothing else,
let’s watch it, enjoy it.
let’s give thank tot the lord
for the gift, for the breath.
you are the lord, you are the joy,
you are the source, you are the secret
and the same truth.
since the beginning, the same game.

Sitemap Tao-zen

Bovenaan:  Gravure van het Dominicanenklooster in Huissen, gemaakt door Johannes Walter.Het kloostercomplex werd in 1858 gebouwd in een neogotische stijl naar een ontwerp van de architect Pierre Cuypers.De afbeelding bevindt zich in de collectie van Museum Catharijneconvent en dateert waarschijnlijk uit de periode tussen 1869 en 1895. 

✏️ NOTITIE bij Beseffen dat je voorlopig bent, toespraak juni 2026 

Naar waarheid



Naar waarheid loop je

doorgaans te voet

de weg vooruit


Daar echter ligt geen waarheid


Je treft die pas

als je een stap opzij zet

afwijkt op de tast

de zijweg voet voor voet

bewandelt


Een grijpbare druiventros, de rug

van een ezel, de abrikoos

aan zijn tak als ik ontwaak



De weg vooruit leidt naar de afgrond

Marc Tiefenthal

Sitemap Tao-zen

Bovenaan:
Hanna Mobach, De minnaars in hun tuin, 1995.
Terracotta, koperlasdraad, latoenkoper en kopergaas 38x32x38cm.

Ik moet altijd denken aan Gandhi. Gandhi trok door India – dat weten we trouwens wel, zeker nu die film er is – en gaf de mensen die bij hem kwamen inderdaad niet meer dan vijf minuten. Maar dan was hij er ook helemaal! En dat was meestal voldoende.
We hebben het in het Westen altijd over efficiency, maar dit is efficiency. Dat is heel merkwaardig, dat is efficiency vanuit een heel andere hoek, namelijk vanuit de hoek dat je totaal aanwezig bent; dat je wat dan gebeuren moet ook helemaal bereid bent te doen. Er is niet nog een gedeelte van alle gisterens én een gedeelte van wat je nog wilt gaan doen.
Want daar zitten wij tussenin – en eigenlijk worden we altijd daar tussenin helemaal uitgetrokken. Want die twee dingen die trekken voortdurend aan je. Je bent dan weliswaar hier, op die plaats, maar dat komt dankzij het feit dat je én daar én daar tegelijkertijd bent, daar kun je niet tussenuit.
Terwijl je dan daar bent, niet met dat en dat eraan. En dus ook de gelegenheid hebt om ook dat en dat te doen. Dat je niet vastzit in het moment, dat je het moment dus ter beschikking hebt. En niet dat je eigenlijk gedwongen bent om in dat moment te zijn.

_{In het moment zijn, Eefde maart 1983 | Zondagmorgen}

✏️ NOTITIE bij De dodendans beëindigen, toespraak mei 2026 

“Echte meditatie is onderzoek van je bewustzijn.”
Zo begint Maarten Houtman zijn inleidende toespraak van de sessie van december 1990.
Maar was die ‘studie van het bewustzijn’ geen taak van de psychologie? Dat is al die jaren dat hij over dit onderwerp sprak, in zijn groepen een hardnekkig misverstand geweest. “Natuurlijk,” zegt Maarten, “verklaart de psychologie een heleboel. Dat is heel nuttig. Maar het gaat niet om te verklaren, het gaat om te ontdekken: wat drijft mij?”

Maarten geeft ons in die eerste toespraak enige aanwijzingen hoe we 's ochtends bij het wakker uit de diepe slaap, ons bewust kunnen worden van het onuitsprekelijke.
Dat lijkt voor ons, die al zolang onze onschuld verloren hebben, geen gemakkelijke opgaaf. In zijn toespraak van zondagmorgen signaleert hij de onrust daarover en zegt dan het volgende:

“Ik heb gemerkt aan de vragen dat het eerste wat bij bijna iedereen opkomt een ongerustheid is, van ‘wat is dat nou eigenlijk?’ en ‘wat betekent dat?’
Dat betekent dat je niet in staat bent om iets te bestuderen. Dat je veel te vlug een conclusie wilt. En dat heeft te maken met alles, niet alleen met je oefenen, maar met je hele leven. Het is een geesteshouding waarin het wezenlijke weinig kans krijgt om door te dringen.
Om te kunnen studeren heb je een kalme geest nodig, een geest die in staat is om dingen naast elkaar te laten bestaan; die niet altijd weer snel tot een conclusie wil komen over wat er gebeuren moet. Want als je snel tot een conclusie komt of tot een vermeende observatie, staat het proces waar het om gaat stil. Dat is natuurlijk het laatste wat we wensen, maar we doen het wel zo.”
Maarten Houtman, De studie van het bewustzijn, vijfdaagse december 1990

✏️ NOTITIE bij Ergens bij stilstaan zonder erover te denken, toespraak april 2026 

Ove Knausgård wilde heel graag weten wie Anselm Kiefer was, omdat hij geen vat op hem krijgt: „Meer dan alle andere kunstenaars van onze tijd is hij zo’n kunstenaar, omdat zijn werk zo monumentaal is, zo geladen met tijd, zo beladen met geschiedenis, terwijl het private, kleine en persoonlijke ontbreekt.”

“Exodus gaat niet alleen over de Holocaust; het gaat ook over grenzen en het idee dat grenzen illusies zijn. Ze zijn beweeglijk, geen realiteit. We proberen zelfs grenzen in de hemel te hebben, zoals we die ordenen met sterrenbeelden. Het gaat dus niet alleen over de uittocht van de Joden die Egypte ontvluchtten, maar over het algemene idee van verlossing en de migratie van mensen. Het is ook een persoonlijke uittocht, een ontsnapping aan jezelf.
Ik besta in alle tijd. We hebben onze menselijke tijd, tussen de zeventig en honderd jaar, en we hebben geologische en kosmische tijd. Ik ben in alle drie; ik kan ze niet van elkaar scheiden. Ik ben onderdeel van de rotsen en onderdeel van deze beweging; ik ben in de stenen en onderdeel van de erosie.”
_{Anselm Kiefer, in: The painting of history’ , interview in BOMB Magazine, maart 2023.}

Bovenaan:  Trappenhuis van het Stedelijk Museum in Amsterdam tijdens  ‘Sag mir wo die Blumen Sind…’, de dubbeltentoonstelling met het Van Gogh Museum van het werk van Anselm Kiefer in 2025.

“Ik wilde proberen om jullie deel te laten hebben aan iets wat zich telkens in mijn leven in meer of minder versluierde vorm heeft voorgedaan, maar wat in de loop van mijn leven geleidelijk aan duidelijker is geworden. En wat misschien een hulp is om te beseffen hoe dat leven dat wij leven, ingebed is in een veel groter gebeuren dan we normaal waarnemen.” 

✏️ NOTITIE bij De val uit een lichtend weefsel, toespraak februari 2026 

Terwijl de kern van de nalatenschap van Maarten Houtman wordt gevormd door de rond vijfhonderd sessie-toespraken die tijdens zijn optredens geregistreerd zijn, richtte hij in 1988 een meditatiegroep op: het ‘Leerhuis aan de Sterrelaan’ ^[1], waarin de onderlinge dialoog centraal zou staan – en zijn inleiding daarmee naar de achtergrond verdween.
Maar al snel bleek dat de deelnemers die inspiratie node misten…
En zo begonnen de bijeenkomsten allengs weer met zijn vertrouwde inleiding – die hij weliswaar ‘kort’ wilde houden.
Deze keer neemt Maarten gelukkig alle ruimte voor zijn overrompelende vertelling ‘De val uit een lichtend weefsel’
En in de navolgende gesprekken wordt door de deelnemers uitvoerig en zonder gêne doorgevraagd, ze willen geen detail missen van dit visioen van bovenaardse proporties – iets wat je misschien maar eens in je leven langs ziet komen…
Hier zo’n benaderende vraag:

– Vraag: Is het noodzakelijk voor de bewustwording dat een wezen als de mens afgescheiden is, en wordt, van het grote kosmische weefsel.

– Maarten: Ja.

– Vraag: Is er geen andere manier binnen het weefsel.

– Maarten: Je kunt alleen zeggen aan de hand van wat je kunt zien uit de geschiedenis, dat dat een mogelijkheid is die benut is. Ik weet niet of je je zou in kunnen denken dat een andere manier mogelijk is. Maar als je de verslagen leest van mensen die gestorven zijn en zich daar niet bewust van zijn, dan lees je altijd weer dat ze aanlopen tegen het gegeven dat als je ergens aan denkt, je er tegelijkertijd bent. Terwijl wij een lichaam hebben. Als jij er bijvoorbeeld aan denkt dat je thuis iets vergeten hebt, dan blijf je toch hier zitten. Dus je hebt een bepaalde weerstand te overwinnen om thuis te komen. Maar dat geeft je tevens de gelegenheid om je bewust te worden.
Kijk, het is anders zo snel dat je geen weerstand hebt, zal ik maar zeggen. Bewustwording groeit toch doordat je weerstand hebt. Het Zensysteem heeft dat in extenso doorgevoerd door een geweldige weerstand op te roepen, waardoor je eigenlijk gedwongen wordt om je bewust te worden. Een van de dingen is het lange zitten, dat is om een geweldige weerstand op te roepen.
Maar het is inderdaad een vraag waar ik heel vaak voor mezelf nog mee gezeten heb: waarom is het noodzakelijk dat die afscheiding plaatsheeft. Want dat is eigenlijk jouw vraag. 

30 januari 2026, een waarnemer

____________________
[1] De eerste jaren werden de bijeenkomsten gehouden op de Sterrelaan in Hilversum, het adres van Epi van der Pol, die jarenlang Tai Chi Chuan lessen gaf tijdens de Tao-zen sessies.

Geheel boven:  Hana Mobach, ‘De Engel’, 2012-2013
Houtskool en Siberisch krijt op papier, 43 x 65cm. 

^{_{✏️ NOTITIE bij Niets doen als je wakker wordt, toespraak februari 2026}}

Zonder dat we het beseffen, verweren onszelf voortdurend tegen de wereld om ons heen.
_{^{Maarten Houtman}}

Waar gaat het nu om. Het gaat erom om je meest innerlijke weerstanden bewust te krijgen. Dat is dus geen panacee voor een of andere kwaal. Het is geen panacee voor de moeilijkheden die je hebt, die zijn allemaal erg onbelangrijk. Maar uitsluitend jouw meest innerlijke weerstand.
Die zullen voor ieder van ons net verschoven zijn, net iets anders zijn, maar ze zijn wel universeel. En als zodanig zijn ze niet persoonlijk. Ze komen neer op een groot complex, en dat is dat we zonder dat we het beseffen – en dat zeg ik er heel uitdrukkelijk bij: zonder dat we het beseffen – onszelf voortdurend verweren tegen de wereld om ons heen. Ook als die wereld niet aanwezig is, in de zin dat we thuis rustig bij onszelf zijn, dan is hij er ook. Maar wij verweren ons daartegen. Wij doen dat natuurlijk in de geest. Maar geleidelijk aan, in de loop van ons leven, dringt dat door in ons lichaam. En wij kunnen in ons lichaam die weerstanden registreren, als we inzien dat dat belangrijk is.
Maarten Houtman, Niets doen als je wakker wordt