Toespraak v/d maand

‘Elke fout is een geweldige kans’

^{✏️ NOTITIE bij Je bent al in de eeuwigheid…, toespraak januari 2026}

“Wij kunnen blijkbaar nooit iets gewoon maar doen. En het vertrouwen hebben dat daaruit iets voortkomt wat we niet weten, maar wat tenminste levend is, wat met elke adem verandert, wat met elke energiestroom verandert. 
Je kunt daar wel wetmatigheden in ontdekken en dat is prima, maar het eigenlijke ontgaat je. En dan zeg ik: gelukkig! Want als je er iets over zou wéten, had je het binnen de kortste keren ingekapseld, gevangen genomen, doodgemaakt. Want dat doen we.
Dus probeer het open te houden, in alles wat je doet, in je relatie tot anderen, probeer het open te houden. Welbewust. Probeer het open te houden, probeer steeds jezelf voor te houden: ik weet het niet, ik weet het niet meer, ik ga, ik weet het niet. Dan kan het gebeuren dat het vertrouwen bij je thuiskomt. En dat je kunt gaan zonder te weten.”

Maarten Houtman, Elke fout is een geweldige kans, vijfdaagse juli 1996 in Huissen, woensdag

Soms overkomt het je dat iemand iets speciaals aan je waarneemt en daar een opmerking overmaakt. Zo zei Hanna Mobach een keer tegen me, toen we achter de computer zaten te werken: “Jij durft geen fouten te maken, hè…”
Nou, dat bleek een beetje gevoelig te liggen, ik verstarde lichtelijk,… Ik vond het ook wel heel apart, dat ze dat tegen me zei.
En nu we het hier over ‘fouten’ hebben, komt de passage bij me boven uit haar archief, waarin Hanna beschrijft hoe ze als kind tekenles kreeg van haar vader:

”Vlak na de oorlog, ik was elf, was ik diep onder de indruk van een groot zelfportret van Rembrandt. Zo wilde ik het ook en zo zou ik het nooit kunnen.
Toch probeerde ik het, met een potlood en een dubbele spiegel, waarin je je profiel kon zien. Vader zei: “Gom hoef je niet te gebruiken, want er zijn geen foute lijnen.”
_{Hanna Mobach, Keramische portretten}

Maarten belicht dit dus weer vanuit een ander perspectief, bij hem is het devies: je moet DOEN en niet aarzelen, jezelf niet achterhouden – tegen mij zei hij een keer wanhopig: “Jij bent niet secondair, je bent tertiair.”

Er zijn geen foute lijnen…

_{Hein Zeillemaker}

Sitemap Tao-zen

Bovenaan:  Maurits Cornelis Escher, Gevleugelde leeuw, houtsnede.

Geachte mede gezetenen

 + NOTITIE✏️ bij Present zijn in het grote gaan, Toespraak november 2025

Op 11 september jl. kwam mijn vrouw Klaaske thuis ten val en brak haar bekken. Na het eerste telefoontje naar de dokter, kwam de hele zorgmachine op gang en na een kleine omweg lag ze vijf dagen later in revalidatiecentrum ‘De Die’ in Amsterdam Noord. Voor mij een bekende plek, ik had daar jaren geleden een paar dagen voor Maarten gezorgd, die zijn knie gebroken had.

En dan sta je daar plotseling weer midden in de wereld van het leed. Je ziet het om je heen, hoort Klaaske’s verhalen over de lotgenoten die ze daar ontmoet – over de breuken, over de eenzaamheid en ook over de ongelofelijke inzet en meelevendheid van het verplegend personeel.

Ik ging te rade bij de toespraken van Maarten en herinnerde me zijn verhaal van de vrouw die haar hart uitstortte bij de Boeddha en te horen kreeg: ‘vrouw, ga bij alle deuren langs en ontdek waar het leed ontbreekt’ – en overal was leed…
Toen ik deze toespraak las, realiseerde ik me plotseling dat het die hele speciale sessie was, waarin Maarten geconfronteerd werd met een leerling die hem, juist door het accent wat hij legde op het leed van de wereld, met grof geschut te lijf ging: ‘dat hij de aanwezigen een schuldgevoel wilde opdringen, dat hij een Savonerola¹ was.’
Maartens reactie ging als volgt:

Maar die opmerking van Tine heeft een herinnering bij me bovengebracht, die illustreert dat de geestelijke weg uiteindelijk uitmondt in het besef dat je verantwoordelijk bent voor álles.
^{Behulpzaam zijnen het grote bestel, Eefde december 1989, woensdagmorgen}

En toen vertelde hij over de Jood, die hij in het Jappenkamp leerde kennen, die gemarteld was door de Gestapo – en medelijden met zijn beul kreeg.

Klaaske herinnert zich nog dat zij destijds met grote moeite naar dit verhaal luisterde, het leed kwam zo dichtbij… Het liefst sloot zij haar oren daarvoor. Ook andere sessiegenoten hadden deze ervaring.
En plotseling kwam de tekst van ‘Een vergissing’ bij me boven, de convocatie voor het Tao-zen weekend van augustus 2005, die Maarten zestien jaar later schreef:

Er was eens een man die veel gruwelijke dingen had meegemaakt.
Op een dag dacht hij: “Zo zit het in elkaar, ik zal er de mensen van vertellen.”
Dat was natuurlijk heel aardig van die man. Misschien kon hij ze zo voor veel onheil behoeden.
Maar hij vergat, door het zo-zit-het-in-elkaar, aandacht te geven aan wat dagelijks om hem heen gebeurde. Ook vergat hij te kijken naar hoe het om hem heen was.
Het liep uit op een ongeluk. Toen hij bijkwam uit de verdoving in het ziekenhuis, langzaam, stukje bij beetje, leek alles nieuw. Ieder moment was kostbaar. Iedere ademhaling veranderde iets in zijn lichaam. Er kwam geen einde aan zijn verwondering.
Als hij de mensen hier eens van vertelde, zó dat ieder op zijn wijze er mee verder kon…
_{Maarten Houtman, Een vergissing, Convocatie Tao-zen weekend augustus 2005.}

^{Hein Zeillemaker}
____________________
[1] Dominicaner boeteprediker en kerkhervormer uit Florence, die zich richtte tegen de pauselijke aflaat en het morele verval van zijn tijd. Hij belandde in 1498 op de brandstapel.

‘De schittering van duizend zonnen’

^{✏️ _{NOTITIE bij Om je straatje heen de onmetelijkheid}}

“If the splendour of a thousand suns were to blaze out together in the sky, that might resemble the glory of that Mahâtman.”
 Bhagavad Gita: Hoofdstuk 11, Vers 12. ^[1]

Het onmetelijke – uit ‘De breuk’ van Maarten Houtman.

Hieronder een fragment uit de autobiografische roman ‘De breuk’ van Maarten Houtman, hoofdstuk ‘Het onmetelijke’.
Het troepentransportschip waarmee Maarten terug naar Holland vaart, komt vlak na de schemer in een zandstorm terecht. Gewapend met een oliepak en een stofbril, neemt hij aan dek het schouwspel in ’t oog.

“Ik vergeet alles en kijk er zó intens naar, dat ik meegevoerd word door het geweld van de zandrivieren die zich in de einder verliezen. Alle ballast is van me afgenomen. Schoongeschuurd heb ik het kleine schip met zijn mierenbedrijvigheid verlaten en ben ik onderweg naar wat nog komen moet, maar dat ik al vermoed. Ongeremd door overwegingen en menselijke berekeningen zuigt de verte me op, steeds sneller, totdat ik door een open plek de sterren op me af zie komen, eerst wit en ver, dan steeds dichterbij in allerlei kleuren van zacht tot verblindend fel.
Ik moet nu terug zijn in de oorsprong en kan opnieuw gevormd worden, zonder al de aangroeisels die me tot nu toe verstikt hebben en waar de mensen zo trots op zijn. Daaraan te sterven lijkt weldadig.” 
_{Maarten Houtman, De breuk | Het onmetelijk.}

Sitemap Tao-zen

 Afbeelding bovenaan:
’Stervende reuzenster blijkt niet alleen en dat zegt iets over onze toekomst’
Wetenschappers aan de KU Leuven hebben voor het eerst hard bewijs gevonden voor het bestaan van 'begeleiders' rond een stervende superster. Rond zulke oude sterren draaien soms andere sterren of planeten, die elkaar onderling kunnen beïnvloeden. Door het gedrag van die begeleiders te begrijpen, kunnen we beter voorspellen hoe ook onze eigen zon zich verder zal ontwikkelen. 
De onderzoekers gebruikten de ALMA-telescoop in Chili, een netwerk van 66 radiotelescopen dat bijzonder geschikt is om gas- en stofstructuren in detail in beeld te brengen.

____________________
[1]Dit citaat werd wereldwijd bekend door de natuurkundige Robert Oppenheimer, die het aanhaalde na de proef met de eerste atoombom, met daarbij, uit dezelfde passage: “… now I Am Become Death, the Destroyer of Worlds.”

Adam

 + NOTITIE✏️ bij Wij zijn de schepping, Toespraak oktober 2025

De toespraak van de maand komt uit een sessie die onlangs teruggevonden werd. Het geluid stond nog niet op het web en de tekst was nog niet uitgetikt. Vele handen hebben gewerkt aan deze publicatie op internet. De tekst werd gecorrigeerd nadat een computer-programma de gesproken tekst omgezet had in een tekstbestand. Deze nieuwe Adam had wel wat moeite met Maartens namen, dus redactie was nodig.

“Wij leven vanuit de namen”, zegt Maarten, en daar proberen we het niet-waarneembare terug te vinden. Maar het wordt niet gevonden door onze inspanning. “Het is iets wat onverwacht, net als een klein koeltje binnenkomt, en weer verdwijnt”, zegt hij.

In deze toespraak laat hij ons zien wat ons “leven met de namen” betekent.
_{Klaaske Fokkens}

Atlas

Bestaan vangt aan met woorden ademhalen
opdat wat om ons heen is wordt verstaan.
Wat is en schijnt laat zich pas gadeslaan
als chaos wordt ontbonden door vertalen.

Uit nevels breken zich begrippen baan.
Maar lichten doen, al naar ze feller stralen,
wat hen omringt verdichten. Wij verdwalen
dus toch; wat taal onthult doet hij de dampen aan.

De taal een Atlas, die verklarend fluisterend
per ademtocht de werkelijkheid verduistert
die hij nochtans ten einde toe moet dragen.

Waarna wat was en scheen in leegte overgaat
die door geen preveling zich meer vullen laat
als woord en werkelijkheid uiteengaan en vervagen.


^{Fred Portegies Zwart (1933-2003)}

Sitemap Tao-zen

 Bovenaan:
 Het fresco ‘Adam die de dieren benoemt’ van Theophanes Strelitzas, 1527.

Klooster

(Convocatie 5-daagse december 2006 te Mennorode.)

 + NOTITIE✏️ bij  De dood komt als een geliefde, Toespraak augustus 2025

Jullie hebben al lang opgemerkt dat we veel intenser zitten als we met elkaar oefenen, dan in ons eentje thuis.
Dat zou, als je alle andere aspecten van het kloosterleven even buiten beschouwing laat, wel eens de kernbeleving van de kloosterling kunnen zijn en die van ons, als we meerdere dagen samen oefenen en we elkaar ook buiten de meditatieruimte meemaken.
Dan hebben we wel het voordeel en niet het nadeel van altijd bij elkaar zijn.
Altijd bij elkaar, buiten de samenleving, blijkt vernauwend en ergernis bevorderend te zijn, zoals ik in kloostergemeenschappen heb meegemaakt.
Wat zegt dat ons?
Dat we alle mogelijkheden van samen oefenen moeten aangrijpen en zien of we thuis niet met een of meerderen kunnen oefenen.
Want het doordringen tot je totale zelf heeft het nodig los te komen van de altijd terugkomende beelden die je op je eentje tegenkomt.
Nu het georganiseerde samen zitten terugloopt, kunnen we dat misschien compenseren.

Sitemap Tao-zen

_{Geheel boven: Kloostergang op de begane grond van de voormalige Emmaüs Priorij in Maarssen (still uit een video-opname van de Tao-zen sessie van juli 2001 in Maarssen.}

“Het is oneindig veel moeilijker om kalm en in vrede gade te slaan hoe je denkt, hoe je handelt, wat je verwacht en van waaruit je verwacht, dan een van de heel vele dingen in de wereld te volbrengen die ook nodig zijn.”
_{Sessie juli 2001, inleiding zondagmorgen}

Verliefdheid

…het moment dat je even uit het raamwerk gevallen bent.

 + NOTITIE✏️ bij  De geest moet volslagen vrij zijn, Toespraak juli 2025

“Dat is toch eigenlijk een groot wonder, dat dat dus kán, dat dat raamwerk waar je je hele leven in functioneert, plotseling weg is. Dat is echt een veel groter wonder dan al de verhalen over zenmeesters. Dat is namelijk de kern van de zaak, dat je niet meer voelt, denkt, handelt, oordeelt, volgens van te voren vastgestelde normen.”
[…]
 “Dat is nogal wat, wat ik hier zeg, maar het is gewoon waar. En iedereen van jullie kan dat in zijn eigen leven opmerken. Op het moment dat je – zeggen wij dan – verliefd bent, dat er een mens op de wereld is die alles voor je betekent, op dat moment ben je even uit het raamwerk gevallen. Je hoeft niet met je wil te werken, je bent héél graag bij die mens. Je hebt er alles voor over om bij die mens te zijn, alles...”
_{Maarten Houtman, De geest moet volslagen vrij zijn | Huissen december 1994, Maandagmorgen}

Hieronder het gedicht ‘Rita and the Rifle’ van Mahmoud Darwish^[1].
The Astounding Eyes Of Rita van Anouar Brahem was het verzoeknummer van Frenk Houtman bij het afscheid van zijn vader op 13 januari 2011.

Between Rita and my eyes
There is a rifle
And whoever knows Rita
Kneels and plays
To the divinity in those honey-colored eyes

And I kissed Rita
When she was young
And I remember how she approached
And how my arm covered the loveliest of braids
And I remember Rita
The way a sparrow remembers its stream
Ah, Rita
Between us there are a million sparrows and images
And many a rendezvous
Fired at by a rifle

Rita’s name was a feast in my mouth
Rita’s body was a wedding in my blood
And I was lost in Rita for two years 
And for two years she slept on my arm
And we made promises
Over the most beautiful of cups
And we burned in the wine of our lips
And we were born again

Ah, Rita!
What before this rifle could have turned my eyes from yours
Except a nap or two or honey-colored clouds?
Once upon a time
Oh, the silence of dusk
In the morning my moon migrated to a far place
Towards those honey-colored eyes
And the city swept away all the singers
And Rita

Between Rita and my eyes –
A rifle

[1] Mahmoud Darwish of Mahmoed Darwiesj (Arabisch: محمود درويش) (Al-Birwa, Palestina, 13 maart 1941 – Houston (Texas), 9 augustus 2008) was een Palestijns dichter en schrijver die talrijke onderscheidingen kreeg voor zijn literair oeuvre. In zijn werk werd Palestina een metafoor voor het verlies van zijn land, de geboorte en de heropstanding, de pijn van de verdrijving en de Palestijnse diaspora. Dichter Naomi Shihab Nye schreef over het werk van Darwish: “Darwish is de levensadem van het Palestijnse volk, de welsprekende getuige van ballingschap en ontvreemding…” In 2004 ontving Darwish de Grote Prins Claus Prijs voor zijn oeuvre. Zijn werk werd in meer dan twintig talen vertaald (Bron: Wikipedia).

Sitemap Tao-zen

Bovenaan: De volle maan had woensdag 11 juni 2025 een bijzondere kleur. Tussen 22.45 en 23.15 kon je deze 'aardbeienmaan' zien. (Bron: AD)

Niets doen

 “Maar, wat hebben we gedaan, wij hebben die oefening tot iets heel verhevens gemaakt, wat ons brengen zal naar…Ja, en dan is het ‘zitten’, net als alle oefeningen, gewoon een hindernis. We houden het niet uit om niets te doen. Dat houden we niet uit, daar zijn we te zwak voor.”
_{Maarten Houtman, De geest moet vrij zijn, Toespraak voor juni 2025.}

Mijn eigen wederwaardigheden bij dat ‘zitten’ (dat ik altijd tussen aanhalingstekens schrijf, als afwijkend van de normale betekenis) zijn navenant.
Op mijn eerste meditatie weekend – dat je geacht werd te volgen, als aanvulling op de wekelijkse groep ‘Integrale meditatie op basis van Za-zen’, zoals Maarten het toen noemde – vroeg ik, na het enige tijd aangekeken te hebben, aan Maarten: “Als ik ‘zit’, mag ik dus niet naar de vogeltjes luisteren…” – alsof hij me een bevel gegeven had.
Misschien was het nog een tic van mijn militaire dienst. Het kan natuurlijk ook zijn dat het veel eerder in mijn jeugd ontstaan was.
Hoe dan ook, ik zat met de brokken.

Nu begin ik te begrijpen, dat het dat ‘niets doen’ was waar ik absoluut niet toe in staat was.
Wat een oneindig lange weg…

“Ja, en dan is het ‘zitten’ , net als alle oefeningen, gewoon een hindernis.”
En ja, zo ervaar ik het ook nog steeds. Als ik mezelf tot zitten zet, dan schrik ik gewoon als er buiten een luidruchtige vogel voorbijvliegt – die mag er nog steeds niet zijn…

Dus dát is wat Maarten hier met die ‘studie van het bewustzijn’ bedoelt: de waarneming hoe ik met m’n eigen ‘zitten’ om ga. En natuurlijk heb je dan regelmatig de neiging om dat ‘oefenen’ weg te gooien…

In Zeven gesprekken met een leerling die ik in de jaren negentig met Maarten had, bracht ik het nog een keer ter sprake: Maarten, móet dat nou, dat ‘zitten’.
“Nou,” antwoordde Maarten, “ik zou het toch maar doen, Hein.”
En daar heb ik me aan gehouden…

 + NOTITIE✏️ bij  De geest moet vrij zijn, Toespraak juni 2025

Sitemap Tao-zen

Bovenaan:Hanna Mobach, Vrolijke berg, 1983
_{Steengoed, 28 x 53 cm}

Wolken

+ NOTITIE✏️ bij Jezelf de tijd geven , Toespraak voor februari 2025.

Vanmorgen was het even stil in huis. De dag van gisteren, waarin de onrust van de voorbije week wegebte, had nog nageklonken. De stilte overviel me terwijl ik naar de wolken keek. De lucht was blauw en daarin dreven ze voorbij. Het was alsof de tijd voor mijn ogen verstreek, schuld-loos, doel-loos. In dat stille moment was er niets dat aan me trok. Ik ging alleen maar mee met het verstrijken van de tijd.

Toen het weer voorbij was mijmerde ik verder over ‘de tijd’. Ik bladerde door de toespraken van Maarten en vond ‘Jezelf de tijd geven’, een toespraak uit Huissen, december 1999, zondag. En zo kwam het dat dit de toespraak van de maand februari 2025 werd.

Een toespraak opgenomen op video en ook als e-book uitgegeven (Tao-zen cahier 4#)

^{Klaaske Fokkens}

Het onbenoembare heden

_{Hanna Mobach, ‘Blauwe klokjes’, 1984. Penseeltekening op rijstpapier, 62x48cm}

Hoe belangrijk het uitgangspunt van de ‘eigen ervaring’ is op onze weg, bleek me weer eens naar aanleiding van het gesprek dat volgde op Durven zijn die je bent, een toespraak van Maarten Houtman tijdens de sessie van december 2005 in Mennorode – die ook de Tao-zen ‘toespraak van de maand’ voor januari 2025 is.

Dat gesprek begon als volgt:

Vraagsteller: Naar aanleiding van het gesprek gisteren over de Boddhisattva, aan wie Ton Lathouwers dat idee van het plaatsvervangend lijden verbindt, moet ik denken aan jouw verhaal over een heilige in het kamp. Je vertelde dat toen er iemand gemarteld werd, hij die ondersteunde en min of meer zijn lijden op zich nam.

Maarten: Dat was een heel bijzonder iets…

 vraagsteller: Maar dat was Jezus ook.

Maarten: Dat weet ik niet, daar ben ik niet bij geweest.
Dat is het grote punt, van Jezus hebben we verslag gekregen, op allerlei manieren, waarvan we niet weten of het juist is. Maar wat ik daar meemaakte, zag ik zelf gebeuren.

Protestants-christelijk opgevoed als ik ben, was het voor mij een kleine schok wat Maarten hier zei. Ik had het optreden van Christus altijd als een ‘gegeven’ beschouwd – een geloofsgegeven.

Geloof is eeuwenlang een kernwaarde geweest in onze samenleving, zo ben ik zelf ook opgevoed. Terwijl het uitgangspunt van de eigen ervaring daaraan voorbijgaat – radicaal, er zit geen millimeter ruimte tussen…
Dat kom je allemaal in je zelf tegen, hoe verder je gaat.
Dus dat ‘durf te zijn wie je bent’, is niet voor de poes, dat lijkt strijd te voorspellen, met jezelf, met je omgeving…
Gelukkig krijgen we wel een aanwijzing mee: dat alledaagse menselijke warmte, jou én de ander kan helpen dóór te gaan op die weg.

Onopzettelijk jezelf vergeten

+ NOTITIE✏️ bij In de pauze zijn , Toespraak voor november 2024.

“Ik realiseerde me dat mijn eerste pijn gewoon lichamelijke pijn was. En dat die eigenlijk helemaal niet erg was geweest als ik er niet van alles aan had toegevoegd, waardoor ik er twee dagen geestelijk ziek van werd. ...... En toch is het niet zo gemakkelijk om daar rekening mee te houden. Je moet heel alert zijn op de eerste pijn, de pauze en de tweede pijl. De kracht zit in de pauze. Dan kan je een andere weg kiezen: de gedachten wel zien, maar loslaten. Dat doen we door mindfulness te beoefenen en zacht te blijven.”
_{Sonja Gerrits, ‘Zen als lijfwijze’, 5 oktober 2024}

– Vraag: Dus het is een kwestie van overgave?
– Maarten: In zekere zin wel. Maar eigenlijk is het meer dat je er attent op bent. Dat is veel meer dan overgave, je verlangt ernaar.

– Vraag: Omdat het de aandacht afleidt van wat je wilt?
– Maarten: Omdat het iets is wat oneindig veel groter is dan wat je normaal kent. Het is heel vreemd dat we in de mystieke literatuur altijd heel lange verhalen lezen over de weg van de mysticus die eerst door de wolk der onwetendheid moet. Dat gebeurt allemaal nog van hieruit, het is niet van de mens die even zichzelf vergeten is, onopzettelijk – die pauze is een onopzettelijk jezelf vergeten zijn.
En het merkwaardige is dat mensen, na hier een heel lang leven aan gewerkt te hebben, allemaal tot een vergelijkbaar besef van die pauze-ervaring komen.
Theresa van Avila, die dat geweldige werk schreef over de Burcht van God, komt aan het eind van haar leven tot de conclusie dat alles wat nog beeld heeft, het niet is. Dat is eigenlijk precies hetzelfde.
_{Maarten Houtman, In de pauze zijn, sessie april 1997 in Huissen}

Sitemap Tao-zen